De redelijke termijn in het bestuursrecht.
Een kort overzicht
Op hoofdlijnen
Een belangrijk uitgangspunt in het Nederlandse bestuursrecht is dat een procedure tegen de overheid binnen een redelijke termijn moet worden afgerond. Het idee daarachter is dat burgers niet onnodig lang in onzekerheid gehouden worden over de uitkomst van hun zaak. Deze plicht vloeit voort uit artikel 6 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM) genoemde recht op een 'eerlijk proces'.
De redelijke termijn in het bestuursrecht bedraagt vier jaar voor een procedure waarin bezwaar, beroep en hoger beroep heeft plaatsgevonden. Daarbij staat voor de bezwaar- en beroepsfase samen en voor het hoger beroep een termijn van elk twee jaar. Wordt die termijn overschreden, dan moet de Nederlandse staat een schadevergoeding betalen.
In omgevingsrechtelijke zaken, bijvoorbeeld een procedure tegen een bestemmingsplan, geldt een afwijkende regeling, waarbij de totale termijn voor de procedure twee jaar mag bedragen en de zienswijzeprocedure niet meetelt voor het berekenen van de redelijke termijn.
Wat maakt een termijn 'redelijk'?
De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) heeft een uitspraak gewezen, waarin is geoordeeld dat de redelijke termijn voor een procedure waarin bezwaar, beroep en hoger beroep heeft plaatsgevonden vier jaar bedraagt. Daarbij wordt uitgegaan van een half jaar voor de bezwaarfase, anderhalf jaar voor de fase van beroep bij de rechtbank en twee jaar voor de fase van hoger beroep.
- Bezwaar bij het bestuursorgaan (6 maanden)
- Beroep bij de rechtbank (18 maanden)
- Fase van hoger beroep (24 maanden)
Als de bestuursrechter toetst of de redelijke termijn is overschreden, kijkt deze naar de duur van de hele procedure.
Het kan dus voorkomen dat een nadeel van de procedure weliswaar te lang heeft geduurd, maar dat de redelijke termijn toch niet is overschreden, omdat die overschrijding wordt gecompenseerd door een snelle beslissing in een andere fase.
De redelijke termijn start op de dag waarop het bestuursorgaan het bezwaarschrift in ontvangst heeft genomen.
De redelijke termijn in bestemmingsplanzaken
De Afdeling Bestuursrechtspraak heeft enkele jaren geleden een uitspraak gedaan over de redelijke termijn in procedures tegen bestemmingsplannen. Voor dergelijke procedures geldt een afwijkende regeling, waarbij de totale termijn voor de procedure twee jaar mag bedragen en start op het moment dat tegen het vastgestelde bestemmingsplan beroep wordt ingesteld bij de Raad van State. De daaraan voorafgaande zienswijzeprocedure bij het bestuursorgaan telt niet mee bij het bepalen van de redelijke termijn.
i
Het EVRM garandeert het recht op een eerlijk proces. Volgens vaste rechtspraak is een zeer lange procedure geen eerlijke procedure. Deze schending van het recht op een eerlijk proces wordt dan gecompenseerd met een (gefixeerde) schadevergoeding.
Gevolgen van een termijnoverschrijding
Als de redelijke termijn is verstreken, moet het bestuursorgaan een immateriële schadevergoeding betalen. Deze schadevergoeding bedraagt in beginsel €500,00 voor ieder half jaar (of een deel daarvan) waarmee de redelijke termijn is overschreden.
Stel dat op 1 januari 2022 een bezwaarschrift wordt ingediend. De redelijke termijn voor zowel de bezwaar- als beroepsfase bedraagt (samen) twee jaar, wat betekent dat uiterlijk op 1 januari 2024 een uitspraak had moeten zijn gedaan. Als de rechtbank pas op 31 december 2024 uitspraak doet, is de termijn met bijna één jaar overschreden. Dit heeft tot gevolg dat er twee keer een half jaar aan overschrijding is, wat leidt tot een schadevergoeding van €1.000,00 (€500 per half jaar).
Verhoging of verlaging van de schadevergoeding
Er kunnen soms goede redenen zijn die maken dat de redelijke termijn wordt overschreden. Denk daarbij aan de omvang of complexiteit van een zaak, het aantal (gerechtelijke) instanties die daarbij zijn betrokken, het gedrag van de verzoekende partij (als hij de procedure mogelijk bewust heeft vertraagd) en het gedrag van de overheid. In situaties als deze kan de bestuursrechter bepalen om de schadevergoeding af te wijzen of de hoogte van de vergoeding aan te passen.
Waarmee kan MD Expertise helpen?
Heeft u vragen over de redelijke termijn? Duurt uw bezwaar- of beroepsprocedure erg lang, zonder dat daar een aanleiding voor is? Ligt uw beroepszaak bij de rechtbank op de plak te verstoffen? Twijfelt u of u aanspraak kan maken op een vergoeding wegens termijnoverschrijding?
MD Expertise beweegt zich al geruime tijd binnen het bestuursprocesrecht en kan u voorzien van grondig juridisch advies. Neem daarom vooral contact op. Het eerste gesprek is altijd gratis en verplicht u nooit tot het afnemen van diensten.